تحلیل رفتار متقابل چیست؟

بدون تردید، روان‌شناسی علم قرن جدید محسوب می‌شود و هرچه این علم کاربردی‌تر باشد جایگاه مناسب‌تری در بین علوم دیگر و در بین افرادی که نیاز به اصلاح ارتباطات خود دارند کسب خواهد کرد.

تحلیل رفتار متقابل از تئوری‌های مهم روان‌شناسی به شمار می‌آید و علت فراگیری و گستردگی آن، علمی و کاربردی بودن این تئوری است.

تحلیل رفتار متقابل، یک تئوری روان‌شناسی است که توسط دکتر «اریک بِرن» در سال ۱۹۵۰ میلادی ارائه گردید و به لحاظ کاربرد آن در حل مشکلات احساسی و رفتاری مورد قبول جامعه روان‌شناسی قرار گرفت.

تحلیل رفتار متقابل، تدریجا در زمینه‌های مشاوره، روانکاوی، گروه‌درمانی، مدیریت، جامعه‌شناسی، توسعه سازمانی و آموزش، نظریه‌های جدید ارائه نمود و گسترش زیادی پیدا کرد.
ابهام پیچیدگی در مفاهیم، تخصصی بودن و زمان طولانی درمان در دیگر روش‌ها باعث شد تا تحلیل رفتار متقابل عمومیت یافته و هرجا که انسان‌ها حضور داشته و با یک‌دیگر ایجاد رابطه می‌نمودند کاربرد عملی پیدا کرد و ابزاری شد برای تعییر و حل مشکلات. تحلیل رفتار متقابل یک مکتب علمی و کاربردی می‌باشد که در آن از به کاربردن مفاهیم پیچیده اجتناب شده است و نظریات آن به صورتی مطرح شده‌اند که به راحتی می‌تان آن‌ها را مورد استفاده قرار داد و تاثیر قدرتمندش را تجربه نمود.
در تحلیل رفتار متقابل نقش محیط و ارتباط اجتماعی از اهمیت فراوانی برخوردار است. با این حال نهایتا هر فرد، مسئول زندگی و رفتار خود بوده و باید این مسئولیت را پذیرا باشد. هرکسی باید به نقش خود در زندگی بیشتر از هر عامل دیگری توجه نماید. تحلیل رفتار متقابل به روابط و مشکلات درونی شخص و رابطه انسان‌ها با یکدیگر توجه خاصی دارد و اعتقاد بر این است که اگر افراد با یکدیگر روابط سالم، صمیمانه و صادقانه داشته باشند و آن را جایگزین روایط مخرب، منفی و تحقیرآمیز نمایند، قادر خواهند بود که از فشارهای روانی خود و دیگران بکاهند و از زندگی خود لذت بیشتری ببرند.

اساس نظریه اولیه تحلیل رفتار متقابل، بر پایه حالت‌های شخصیتی ارائه گردیده، اریک برن این حالت‌های شخصیتی را در سه بخش: «والد»، «بالغ» و «کودک» معرفی نمود که شامل نوعی نظام به‌هم پیوسته فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن است.
در مرحله دوم تکامل نظریه تحلیل رفتار متقابل، رابطه بین افراد، مورد توجه ویژه قرار گرفت و بر اساس واکنش‌های همزمان روانی، اجتماعی و تبادل رابطه‌های متقابل، طبقه‌بندی و ارائه گردید.
در مرحله سوم با مشاهده رابطه‌های پنهانی و دو سطحی در ارتباط متقابل، بازی‌های روانی که بین افراد در جریان است، کشف شد و پیش‌بینی نتیجه نهایی این‌گونه بازی‌های روانی مشخص و تعریف گردید.
چهارمین مرحله رشد و تکمیل نظریه تحلیل رفتار متقابل، تحلیل زندگی‌نامه یا نمایش‌نامه زندگی است که به بازی‌های روانی مشابه‌ای که مردم بارها آن را تکرار می‌کنند می‌پردازد. این طرح کلی، شیوه زندگی افراد را تعیین می‌نماید و «ساختار نمایش‌نامه» زندگی هرکس را مشخص می‌کند. با دستیابی به نظریه تحلیل رفتر متقابل می‌توان به شناخت مشکلاتی که در افراد موجب عدم تعادل در «ساختار شخصیت» و ارتباط با دیگران و تکرار بازی‌های روانی و نمایش‌نامه زندگی می‌گردد دست یافت و راه‌کار‌های تغییر و درمان آن‌ها را کشف و ارائه نمود. 

اصلی‌ترین کاربرد تحلیل رفتار متقابل در انسان‌ها، ایجاد شناخت رفتاری، احساسی و ذهنی است که سه جنبه مهم شخصیت است.

با کمک تحلیل رفتار و به منظور کسب معرفت از شخصیت بالاقوه و کشف جایگاه واقعی خویشتن، تغییر در ساختار شخصیتی کاملا امکان‌پذیر می‌گردد.
در تحلیل رفتار، هر تغییر رفتاری و یا احساسی در مرحله اول با بینش منطقی شروع می‌گردد که در واقع شناخت مجموعه نقاط ضعف و قوت رفتار، تفکر و یا احساس فرد است و پس از پذیرش منطقی آن، توسط حالت‌های شخصیتی، درک احساسی جهت تغییر نهایی حاصل می‌شود.

مهم‌ترین عوامل کمک‌کننده برای قبول و پذیرش تغییر در نظریه تحلیل رفتار متقابل، «شفاف بودن»، «عامل بودن» و «انعقاد قرارداد»، برای تغییر در خویشتن است.

این دوره فضایی را بوجود می‌آورد تا موانع تغییر رفتار را از سر راه خود برداشته و برای بستن قرارداد با خود در جهت رشد و ارتقا شخصی آمادگی پیدا کنید.